ดาวเทียมธีออสเป็นดาวเทียมสำรวจทรัพยากรดวงแรกของประเทศไทยภายใต้ความตกลง ด้านเทคโนโลยีอวกาศและการประยุกต์ใช้ระหว่างรัฐบาลไทยโดยกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีและรัฐบาลประเทศฝรั่งเศส (Centre National Des Etues Spatials : CNES) ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๒ โดยวัตถุประสงค์เพื่อถ่ายทอดเทคโนโลยีอวกาศและการประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียม รวมทั้งการพัฒนาดาวเทียม เพื่อใช้ประโยชน์ในการสำรวจทรัพยากรของประเทศไทย วัตถุประสงค์ของโครงการเพื่อสำรวจทรัพยากรอันจะเป็นผลให้ประเทศไทยได้มีโอกาสนำข้อมูลไปใช้ในด้านต่างๆ อาทิการทำแผนที่ การเกษตร การใช้ที่ดิน ป่าไม้ การวางผังเมือง สภาพแวดล้อม อุทกภัยและความมั่นคงของประเทศ เป็นต้น ซึ่งเป็นการเสริมสร้างศักยภาพการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของประเทศ และสามารถให้บริการข้อมูลดาวเทียมธีออสแก่ผู้ใช้ทั่วโลกดาวเทียมธีออสกำหนดการสร้างแล้วเสร็จ และส่งขึ้นสู่วงโคจรในปี พ.ศ. ๒๕๕๑ ใช้ระยะเวลาในการสร้างสามปี และมีอายุการใช้งานห้าปีทั้งนี้ขึ้นกับปัจจัยของการใช้เชื้อเพลิงเพื่อรักษาระดับของวงโคจร และปัจจัยอื่นๆ ดาวเทียมธีออสขึ้นสู่วงโคจรด้วยจรวดนำส่งดาวเทียมที่มีชื่อเรียกว่า เนปเปอร์ (Dneper) หรือ “เนี้ยบ” เป็นจรวดนำส่งดาวเทียมที่ผลิตในประเทศยูเครนและส่งขึ้นจากฐานยิงของประเทศรัสเซีย

        Having utilized satellite data in various applications for more than two decades and realizing the importance of earth observation, Thailand has decided to develop its own satellite. Through the Cooperation Agreement between the Governments of Thailand and French Republic, the THEOS (Thailand Earth Observation System) Programme has been established. The French company, EADS Astrium, which has extensive experience in this field such as SPOT series of satellites was chosen as the prime contractor. The contract includes development and launch of THEOS satellite, as well as the development of the ground segment both for satellite operation and control. THEOS satellite is the first high-resolution earth observation satellite for Thailand which is fully operated by the Geo-Informatics and Space Technology Development Agency (GISTDA), Ministry of Science and Technology and will provide worldwide geo-referenced image products and image reception and processing capabilities for applications in cartography, land use, natural disaster assessment and mitigation, environmental monitoring, agriculture and forest management, coastal zone monitoring and flood risk management. THEOS will provide timely imaging of any part of Thailand in less than three days. The THEOS satellite payload features both high resolution in panchromatic mode and wide field of view in multispectral mode which has been tailored to Thailand’s specific needs with a worldwide imaging capability. The launch of THEOS is scheduled in 2008 in a sun synchronous orbit at an altitude of about 822 kilometers.

        จากความตระหนักของรัฐบาลไทย ถึงความสำคัญ ของการมีดาวเทียมสำรวจทรัพยากรเป็นของตนเองคณะรัฐมนตรีในการประชุม เมื่อวันที่ ๔
พฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๔๖ มีมติให้กระทรวงวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยี โดยสำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศ และภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) หรือ สทอภ. (Geo-Informatics and Space Technology Development Agency: GISTDA) ทำหน้าที่เป็นหน่วยงานกลางในการดำเนินโครงการพัฒนาดาวเทียม  การรับรู้จากระยะไกล (Remote Sensing) ของประเทศไทย (ดาวเทียมธีออส) ร่วมกับบริษัทอีเอดีเอส แอสเตรียม (EADS Astrium) ประเทศฝรั่งเศส และเมื่อวันที่ ๑๙ กรกฎาคม พ.ศ. ๒๕๔๗ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี และเอกอัครราชทูตประเทศฝรั่งเศสประจำประเทศไทยในขณะนั้น เป็นประธานร่วมในการลงนามสัญญาโครงการฯ ซึ่งเป็นการพัฒนาดาวเทียมสำรวจทรัพยากรดวงแรกของประเทศไทย อันส่งผลให้ประเทศไทยได้มีโอกาสนำข้อมูลไปใช้ในด้านต่างๆ อาทิการทำแผนที่ การเกษตร การใช้ที่ดิน ป่าไม้ การวางผังเมือง สภาพแวดล้อม อุทกภัยและความมั่นคงของประเทศ เป็นต้น ซึ่งเป็นการเสริมสร้างศักยภาพการพัฒนาเศรษฐกิจ และสังคมของประเทศอย่างยั่งยืน โดยสามารถให้บริการข้อมูลดาวเทียมธีออส แก่
ผู้บริการทั่วโลก

        ดาวเทียมธีออสที่กำหนดการสร้างแล้วเสร็จและส่งขึ้นสู่วงโคจรในปีพ.ศ.๒๕๕๑ มีน้ำหนัก ๗๕๐ กิโลกรัม (kg) ขนาด กว้าง ๒.๑ เมตร (m) ยาว ๒.๑ เมตร (m) สูง ๒.๔ เมตร (m) โคจรสูงจากพื้นโลก ๘๒๒ กิโลเมตร (km) มีวงโคจรแบบสัมพันธ์กับดวงอาทิตย์ (sun-synchronous) โดยโคจรรอบโลกด้วยความเร็วประมาณ ๒๕,๐๐๐ กิโลเมตรต่อชั่วโมง (km/h) หรือประมาณ ๗,๐๐๐ เมตรต่อวินาที(m/s)ใช้ระยะเวลาในการสร้างสามปี และมีอายุการใช้งานห้าปี ทั้งนี้ขึ้นกับปัจจัยของการใช้เชื้อเพลิงเพื่อรักษาระดับของวงโคจร และปัจจัยอื่นๆ
        ดาวเทียมธีออสให้ข้อมูลรายละเอียดสูง  มีขีดความสามารถในการบันทึกภาพขาวดำ (panchromatic) ซึ่งเป็นแบบช่วงคลื่นเดียว รายละเอียดภาพ ๒ เมตร ความกว้างแนวถ่ายภาพ ๒๒ กิโลเมตร(km)เสมือนกล้องติดเลนส์ถ่ายภาพระยะไกล (telephoto) ขนาด ๒,๘๙๐ มิลลิเมตรและการบันทึกภาพสีหลายช่วงคลื่น (multispectral) รายละเอียดภาพ ๑๕ เมตร (m) ความกว้างแนวถ่ายภาพ ๙๐ กิโลเมตร(km) ซึ่งระบบการบันทึกภาพสีเป็นแบบสี่ช่วงคลื่น โดยเป็นช่วงคลื่นแสง ที่ตามองเห็นสามช่วงคลื่น (ช่วงคลื่นสีน้ำเงิน เขียว และ แดง) และช่วงคลื่นแสง ที่ตามองไม่เห็นหนึ่งช่วงคลื่น (คลื่นอินฟราเรดใกล้) (Near Infrared) เสมือนติดเลนส์ถ่ายภาพระยะไกล ๗๒๐ มิลลิเมตร (mm) [๑]
        แผงเซลล์แสงอาทิตย์ของดาวเทียมธีออสมีจำนวนสามแผง ซึ่งมีพื้นที่รับแสงอาทิตย์กว่าสี่ตารางเมตร ผลิตไฟฟ้าได้ ๘๐๐ วัตต์ (Watt) เพื่อใช้ในการทำงานของระบบอิเล็กทรอนิกส์ภายในตัวดาวเทียมสามารถหมุนตัวซ้ายขวาได้ ๕๐ องศาจากแนวดิ่ง ทำให้สามารถเอียงถ่ายภาพซ้าย-ขวาและก้ม-เงยได้ เครื่องคอมพิวเตอร์ที่ใช้ควบคุมการทำงานสองชุด เมื่อเครื่องคอมพิวเตอร์ชุดแรกหยุดทำงาน เครื่องคอมพิวเตอร์อีกชุดหนึ่งจะเข้ามาแทนทันที และเนื่องจากมีหน่วยความจำอยู่บนดาวเทียมด้วยจึงทำให้สามารถเก็บข้อมูลได้ทั่วโลก ดังแสดงในรูปที่ ๔.๑
 

      ดาวเทียมธีออส มีกำหนดส่งขึ้นสู่วงโคจร ด้วยจรวดนำส่งดาวเทียม ที่มีชื่อเรียกว่า Dnepr หรือ “เนี้ยบ” เป็นจรวดนำส่งดาวเทียม ที่ผลิตในประเทศยูเครน และบริหารจัดการโดยบริหารจัดการโดยบริษัทร่วมทุนระหว่างประเทศยูเคนและรัสเซีย ไอเอสซี คอสโมตราส (ISC Kosmotras) สถานที่ส่งขึ้นสู่วงโครจรคือ เมืองยาสนี (Yasny) ทางตอนใต้ของประเทศรัสเซีย

      จรวดนำส่งดาวเทียมเนี้ยบ เป็นจรวดที่เกิดจากการพัฒนาปรับเปลี่ยนจากขีปนาวุธข้ามทวีป R-36ICBM ของสหภาพโซเวียต (หรือชื่อ SS-18 Satan ที่เรียกโดยกลุ่มประเทศองค์การสนธิสัญญาแอตแลนติกเหนือหรือ NATO) มาใช้เพื่อการพาณิชย์สำหรับการส่งดาวเทียมขึ้นสู่วงโคจร ภายหลังการลงนามข้อตกลงการกำจัดอาวุธนิวเคลียร์ของสองประเทศมหาอำนาจในช่วงที่สิ้นสุดสงครามเย็น พ.ศ. ๒๕๒๓
 
      แต่เดิมขีปนาวุธข้ามทวีป R-36ICBM ออกแบบและสร้างโดยองค์การออกแบบยูสนอย (Yuzhnoye Design Bureau) ซึ่งตั้งอยู่ในเมืองดนีโปรเป-
ตรอฟสค์ (Dnepropetrovsk) สาธารณรัฐยูเครน ซึ่งต่อมาเปลี่ยนเป็นประเทศยูเครน ภายหลังการล่มสลายของสหภาพโซเวียตใน พ.ศ. ๒๕๓๔ ต่อมาประมาณเดือนพฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๐ ประเทศรัสเซียและยูเครนได้บรรลุข้อตกลงการจัดตั้งบริษัทร่วมทุนชื่อ ไอเอสซี คอสโมตราส เพื่อการพัฒนาและให้บริการระบบจรวดนำส่งดาวเทียมเนี้ยบในเชิงพาณิชย์ โดยประสบผลสำเร็จในการส่งดาวเทียมดวงแรก ชื่อยูโอแซท ๑๒ (UoSat-12) ของบริษัทเซอเรย์
แซทเทิลไลท์ เทคโนโลยี ลิมิเต็ด (Surrey Satellite Technology Limited: SSTL) สหราชอาณาจักรขึ้นสู่วงโคจรเมื่อวันที่ ๒๑ เมษายน พ.ศ. ๒๕๔๒ ซึ่งมีความคาดหมายว่า ขีปนาวุธข้ามทวีป R-36 จำนวน ๑๕๐ ลูก จะสามารถปรับเปลี่ยนไปเป็นจรวดนำส่งดาวเทียมเนี้ยบแบบต่าๆ เพื่อให้บริการอย่างต่อเนื่องไปได้จนถึงประมาณ พ.ศ. ๒๕๖๓ [๑]

        การออกแบบและทดสอบดาวเทียมนั้นเริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ต้น พ.ศ. ๒๕๔๘ โดยแบ่งการทำงานเป็นสองส่วน คือ การประกอบส่วนกล้องและส่วนฐานดาวเทียม ซึ่งระหว่างนั้นมีการทดสอบระบบอุปกรณ์ย่อยต่างๆ ทางไฟฟ้า และได้ประกอบทั้งสองส่วนเข้าด้วยกันเมื่อต้นเดือน พฤษภาคม พ.ศ. ๒๕๔๙ เพื่อการทดสอบต่อไป ซึ่งในปี พ.ศ. ๒๕๕๐ มีการดำเนินการทดสอบดังนี้

         ๖.๑ ตรวจวัดประสิทธิภาพการทำงานของกล้อง

        เพื่อให้มั่นใจถึงประสิทธิภาพของกล้องบันทึกภาพทั้งเป็นกล้องถ่ายภาพสีและขาวดำ ทั้งนี้การตรวจวัดประสิทธิภาพการทำงานของกล้องบันทึกภาพขาวดำแบบช่วงคลื่นเดี่ยว (Panchromatic telescope) ได้เสร็จสิ้นใน พ.ศ. ๒๕๔๙ และตรวจวัดประสิทธิภาพการทำงานของกล้องบันทึกภาพสีเชิงคลื่น (multispectral camera) ได้เสร็จสิ้นเมื่อเดือนมกราคม ปี พ.ศ. ๒๕๕๐ ดังแสดงในรูปที่ ๖.๑
 

         ๖.๒ การทดสอบเชิงสภาพแวดล้อม

        ดาวเทียมธีออสได้รับการตรวจสอบคุณสมบัติเชิงกลของดาวเทียมประกอบด้วย ทดสอบการสั่นสะเทือนของดาวเทียมที่ความถี่ต่างๆ โดยตัวกำเนิดแรงสั่นสะเทือน (Vibration Test) ทดสอบคุณลักษณะของการสั่นสะเทือนด้วยคลื่นเสียง (Acoustic Test) และทดสอบการกางของแผงเซลล์แสงอาทิตย์(Solar Array Deployment Test) เพื่อยืนยันว่าดาวเทียมสามารถทนต่อแรงต่างๆ ที่จะเกิดขึ้นระหว่างการส่งดาวเทียมขึ้นสู่วงโคจรได้
 
         ๖.๓ การทดสอบเชิงกายภาพ

        การทดสอบเชิงกายภาพได้ดำเนินการตามเงื่อนไขของบริษัทผู้ขนส่งดาวเทียมสู่อวกาศโดยทำการตรวจวัดมวล จุดศูนย์กลางมวล และค่าโมเมนต์แรงเฉื่อยของดาวเทียม (Mass Center gravity and Inertia Measurement) เพื่อไปใช้ปรับตำแหน่งอุปกรณ์ขับเคลื่อนดาวเทียม (Thruster) และทดสอบความเข้ากันได้ทางคลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าของระบบอุปกรณ์ต่างๆบนดาวเทียม (Electro Magnetic Compatibility)
 
         ๖.๔ การทดสอบความพร้อมก่อนส่งขึ้นสู่อวกาศ

         ก่อนที่ดาวเทียมธีออสถูกขนส่งไปที่ฐานยิงจะมีการตรวจวัดค่าทดสอบของระบบอุปกรณ์ต่างๆ ในขั้นสุดท้ายของการทำงานในระบบต่างๆ ของ
ดาวเทียม ดังแสดงในรูปที่ ๖.๒

        สถานีควบคุมดาวเทียมระบบย่านความถี่เอส (S-Band) (ความถี่ประมาณสองกิกะเฮิรตซ์)แห่งแรกของประเทศไทย ได้ก่อสร้างขึ้น กลางเดือนตุลาคมปี พ.ศ. ๒๕๔๙ ประกอบด้วย อาคารควบคุมดาวเทียมธีออส ฐานจานดาวเทียมรับสัญญาณ S-Band และอาคารอำนวยการการควบคุมดาวเทียมธีออสนั้น ประกอบด้วยศูนย์ควบคุมดาวเทียม (Sate Control Center) ทำหน้าที่ควบคุมและรับส่งข้อมูลกับดาวเทียม ระบบคำนวณและวิเคราะห์วงโคจรของดาวเทียม (Flight Dynamic Center) ทำหน้าที่คำนวณวงโคจรดาวเทียมล่วงหน้า และฝ่ายวางแผนปฏิบัติการถ่ายภาพของดาวเทียม (Mission Planning Center) ทำหน้าที่โปรแกรมแผนการทำงานของดาวเทียม ต่อมาเดือนมิถุนายน พ.ศ. ๒๕๕๐ สทอภ. ได้ดำเนินการทดสอบการเชื่อมต่อรับสัญญาณระหว่างดาวเทียมที่อยู่ที่เมืองตูลูส (Toulouse) ทางตอนใต้ของประเทศฝรั่งเศส กับสถานีควบคุมดาวเทียมธีออสที่อำเภอศรีราชา จังหวัดชลบุรี

        ดาวเทียมสำรวจทรัพยากรธีออสมีประโยชน์ต่อประเทศในหลายๆ ด้าน ได้แก่ ด้านการเกษตร ข้อมูลที่ได้จากดาวเทียมสามารถนำมาใช้ในการประมาณการพื้นที่เพาะปลูกพืชเศรษฐกิจ และประเมินผลผลิตสำหรับประกอบการวางแผนการค้าเพื่อการส่งออก ด้านป่าไม้ นำข้อมูลมาใช้ในการติดตามการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ป่า และติดตามการตรวจสอบการบุกรุกทำลายป่า ส่วนด้านภัยพิบัตินั้น จะใช้ติดตามสถานการณ์การเกิดน้ำท่วม ภัยแล้ง ไฟป่า สึนามิ หรือแม้กระทั่งปัญหาความ มั่นคงของประเทศด้วยเช่นกัน นอกจากนี้ข้อมูลจากดาวเทียมยังสามารถนำมาประยุกต์ใช้ในด้านการทำแผนที่ การวางผังเมือง ติดตามสภาพแวดล้อม และในด้านอื่นๆ เพื่อเป็นแนวทางในการพัฒนาประเทศให้มีความพร้อมและเท่าเทียมกับนานาประเทศ [๒]

            ตารางที่ ๑๐.๑ เหตุการณ์สำคัญของดาวเทียมธีออส

[๑] พิธาน สิงห์เสน่ห์, ดาวเทียมธีออส ดวงตาของชาติ, อัพเดท, ฉบับที่. 241, หน้า ๒๗-๓๔ เดือน ธันวาคม. ปี ๒๕๕๐.

[๒] Thailand Earth Observation System (THEOS).net, ๙ เมษายน ๒๕๕๐, URL:http://www.gistda.or.th