เทเลกซ์ หรือ Telex ย่อมาจากคำว่า “Teleprinter Exchange” หมายถึงเครื่องพิมพ์ทางไกลผ่านระบบชุมสาย เป็นอุปกรณ์สำนักงานใช้สำหรับการรับ-ส่งข่าวสารด้วยตัวอักษร ซึ่งจะมีหมายเลขของแต่ละเครื่อง สำหรับใช้ในการติดต่อ และทำงานผ่านชุมสายเหมือนชุมสายโทรศัพท์ทั่วไป นำมาใช้งานโดยการปรับปรุงจากระบบบริการโทรพิมพ์เมื่อปี ค.ศ.1962 (พ.ศ.๒๕๐๕) ณประเทศสหรัฐอเมริกา เป็นรูปแบบที่ดัดแปลงมาจากโทรเลขที่ใช้สัญญาณเสียง ซึ่งลักษณะการให้บริการเทเลกซ์ใช้การสลับสายสัญญาณแบบสวิตซ์ มีการจัดเก็บเอกสารภายหลังจากการติดต่อ จุดเด่นของบริการเทเลกซ์ คือ ข้อมูลที่บ่งบอกถึงตัวผู้ส่งและผู้รับ (Address) จะถูกเก็บบรรจุโดยแป้นพิมพ์โทรพิมพ์ เพื่อใช้เป็นหลักฐานในการติดต่อ สำหรับการเรียกติดต่อนั้น ผู้ส่งจะใช้หมายเลขเครื่องเทเลกซ์ในการยืนยันความถูกต้อง จากนั้นรอสัญญาณตอบรับจากผู้รับ เมื่อหมายเลขเครื่องของผู้ส่งและผู้รับถูกต้องแล้วจึงเริ่มส่งข้อความโดยอัตโนมัติ ซึ่งบริการเทเลกซ์ทั่วไปจะมีเครื่องศูนย์กลาง หรือ ชุมสาย ทำหน้าที่เป็นสวิตซ์ในการสลับสายเชื่อมต่อระหว่างเครื่องเทเลกซ์ต้นทางกับเครื่องเทเลกซ์ปลายทาง  โดยนิยมนำมาใช้ เฉพาะในสำนักงาน  เช่น กิจการการท่องเที่ยว  หน่วยงานราชการ สายการบิน และสถานทูต เป็นต้น [๓]  ต่อมาในปี ค.ศ.1970 (พ.ศ.๒๕๑๓)ได้เริ่มมีการใช้บริการเทเลกซ์ระหว่างทวีปขึ้นได้แก่ทวีปอเมริกาเหนือและยุโรป โดยส่วนประกอบของเทเลกซ์ที่เป็นอิเล็กทรอนิกส์ถูกแทนที่ด้วยส่วนประกอบแบบเครื่องกลกึ่งไฟฟ้า (Electromechanical) และมีส่วนประมวลผลที่มีความเร็วมากขึ้น นอกจากนี้ ยังมีการเพิ่มเติมส่วนประกอบอิเล็กทรอนิกส์อีกสองส่วน ได้แก่ หน่วยความจำ (memory) และ ตัวแสดงผล (display) ในปี ค.ศ.1980 (พ.ศ.๒๕๒๓) เริ่มมีการพัฒนาส่วนประกอบของเทเลกซ์ให้สามารถเชื่อมต่อกับส่วนประมวลผลคำภายนอก (word processor) คอมพิวเตอร์ และ เครื่องพิมพ์ดีดอิเล็กทรอนิกส์ได้ โดยหน่วยความจำในเทเลกซ์จะทำหน้าที่เก็บตัวอักษร(text)สถานที่ติดต่อ(addresses) และข้อความที่รับ-ส่ง (messages) ซึ่งจากการพัฒนาส่วนประกอบต่างๆของเทเลกซ์ให้มีความสะดวกรวดเร็วยิ่งขึ้นนั้นทำให้จำนวนผู้ใช้บริการเทเลกซ์ในหนึ่งทศวรรษมีจำนวนเพิ่มขึ้นจาก ๘๐๐,๐๐๐ ราย เป็น ๑.๘ ล้านราย ด้วยเครือข่ายเทเลกซ์จำนวน ๒๓๓ เครือข่าย ให้บริการ ๒๐๖ ประเทศ และในปี ค.ศ.1988 (พ.ศ.๒๕๓๑) มีจำนวนผู้ใช้บริการเทเลกซ์ทั่วโลกจำนวน ๑,๗๒๘,๐๐๐ ราย ต่อมาในปี ค.ศ.1990(พ.ศ.๒๕๓๓) เริ่มมีการนำเครื่องโทรสาร (telefax) และอินเทอร์เน็ต (Internet) มาใช้ในการสื่อสารทำให้จำนวนผู้ใช้บริการเทเลกซ์ในปี  ค.ศ.1999 (พ.ศ.๒๕๔๒)  ลดลงเหลือ  ๑๐๐,๐๐๐  ราย   ด้วยเหตุนี้   จึงทำให้บริการเทเลกซ์  ในประเทศสหรัฐอเมริกา  ได้ยุติลงเมื่อปี  ค.ศ.1992 (พ.ศ.๒๕๓๕) [๓] สำหรับในประเทศไทยได้เริ่มนำเครื่องเทเลกซ์มาใช้ในประเทศเป็นครั้งแรกเมื่อปี พ.ศ.๒๕๐๕ (ปีเดียวกับที่ประเทศสหรัฐอเมริกาเริ่มใช้)โดยกรมไปรษณีย์โทรเลขในขณะนั้น ซึ่งเป็นชุมสายเทเลกซ์แบบ เสต็ปบายเสต็ป (Step by Step) ขนาด ๕๐ เลขหมาย เรียกว่า “ชุมสายเทเลกซ์ต่างประเทศ” เป็นระบบกึ่งอัตโนมัติ โดยสามารถติดต่อสื่อสารได้เฉพาะผู้เช่าต่างประเทศเท่านั้น สำหรับการเรียกใช้งานเมื่อต้องการติดต่อกับผู้เช่าต่างประเทศต้องให้พนักงานประจำชุมสายเทเลกซ์ เป็นผู้ต่อเชื่อมสายให้ จากนั้นระบบจึงจะสามารถติดต่อสื่อสารได้ สำหรับผู้เช่าต่างประเทศสามารถเรียกติดต่อได้โดยอัตโนมัติ ซึ่งเปิดให้บริการเฉพาะในกรุงเทพมหานคร

         นอกจากนี้ประเทศไทยได้นำเอาระบบวิทยุมาใช้ร่วมกับการบริการเทเลกซ์ และเปิดให้บริการอย่างเป็นทางการเมื่อวันที่ ๒๔ สิงหาคม พ.ศ.๒๕๒๕ เป็นการรับส่งข้อความผ่านเครื่องเทเลกซ์ด้วยคลื่นวิทยุ การทำงานจะติดตั้งอุปกรณ์สร้างคลื่นวิทยุเข้ากับชุมสายเทเลกซ์สำหรับเป็นสถานีแม่ข่าย เพื่อถ่ายทอดสัญญาณ และติดตั้งอุปกรณ์เครื่องรับ-ส่งวิทยุเข้ากับเครื่องเทเลกซ์อีกเครื่องสำหรับเป็นสถานีลูกข่าย ใช้แทนสายเคเบิลหรือคู่สายโทรศัพท์ ในการเชื่อมโยงสัญญาณจากสถานีลูกข่ายมายังสถานีแม่ข่าย ซึ่งการบริการเทเลกซ์ ด้วยระบบดังกล่าวสามารถรับส่งข้อความได้ในระยะทาง ๗๐ กิโลเมตร  โดยมีลักษณะการทำงานอธิบาย ดังรูปที่ ๗.๑[๑]
 

        อย่างไรก็ตามการบริการเทเลกซ์ทางคลื่นวิทยุยังไม่สามารถให้บริการได้เพียงพอต่อความต้องการของผู้ใช้งาน เนื่องมาจากการบริการต้องอยู่ภายใต้รัศมีของคลื่นวิทยุที่มีจำกัด ดังนั้นการสื่อสารแห่งประเทศไทยในสมัยนั้น(พ.ศ.๒๕๒๕) จึงได้นำเอาระบบ ทีดีเอ็มเอ หรือการแบ่งใช้ช่องสถานะเชิงเวลา (TDMA:Time Division Multiple Access) ซึ่งเป็นการส่งสัญญาณสื่อสารไร้สายแบบดิจิทัลที่ผู้ใช้งานจำนวนมากสามารถใช้ช่องสัญญาณความถี่วิทยุเดียวกันด้วยการจัดสรรเวลา ในการใช้ช่องสัญญาณแต่ละช่องสลับกันไปโดยไม่รบกวนกัน มาใช้ร่วมกับการบริการเทเลกซ์ ซึ่งให้บริการแก่ผู้เช่าที่ไม่มีคู่สายเคเบิล พื้นที่ให้บริการครอบคลุมกรุงเทพมหานครและปริมณฑล ทำให้การรับส่งข้อมูลข่าวสารด้วยบริการเทเลกซ์มีความสะดวก รวดเร็วมากขึ้น ต่อมาเมื่อมีการนำเครื่องโทรสาร (Facsimile : Fax) เข้ามาใช้งานและได้รับความนิยมอย่างรวดเร็วทำให้ปริมาณการใช้บริการ
เทเลกซ์ในประเทศลดจำนวนลง [๑] [๒]
 

      การสื่อสารแห่งประเทศไทยหรือบริษัท กสท.โทรคมนาคม จำกัด (มหาชน) ในภายหลังได้เคยเปิดให้บริการเทเลกซ์ระหว่างประเทศขึ้นสองระบบได้แก่

๗.๑ ระบบกึ่งอัตโนมัติ (Semi Automatic System)

       ผู้เช่าเรียกติดต่อกับชุมสายเทเลกซ์ ผ่านเจ้าหน้าที่ประจำชุมสาย และดำเนินการตามขั้นตอนที่การสื่อสารแห่งประเทศไทยได้กำหนดไว้โดยเจ้าหน้าที่จะเป็นผู้ต่อเชื่อมสายให้ จากนั้นผู้เช่าจึงจะสามารถติดต่อสื่อสารผ่านชุมสายเทเลกซ์ได้
 

       ๗.๒ ระบบอัตโนมัติ (Fully Automatic System)

       ผู้เช่าสามารถเรียกติดต่อได้โดยตรง ไม่ต้องผ่านเจ้าหน้าที่ประจำชุมสายโดยดำเนินการ ตามขั้นตอนที่การสื่อสารแห่งประเทศไทยได้กำหนดไว้จึงจะ
สามารถติดต่อสื่อสารผ่านชุมสายเทเลกซ์ได้ [๑]
 

        ยุคก่อนหน้านี้ ที่จะมีการใช้โทรสารและระบบทันสมัยกว่าอื่นๆ บริการเทเลกซ์เป็นที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลายในด้านธุรกิจ เช่น ธนาคาร โรงงาน
อุตสาหกรรม บริษัทเดินเรือ บริษัทที่ทำการค้ากับต่างประเทศ ของช่วงเวลาที่ยังอยู่บนพื้นฐาน เครือข่ายโทรคมนาคม ด้วยเสียงและข้อความเนื่องมาจาก
จากบริการเทเลกซ์มีลักษณะเด่นดังนี้

        ๘.๑ บริการเทเลกซ์สามารถเรียกติดต่อกับต่างประเทศได้โดยตรงด้วยระบบอัตโนมัติ มีความสะดวกรวดเร็ว และสามารถติดต่อถึงปลายทางได้ถูกต้อง ด้วยการตรวจสอบจากรหัสประจำเครื่องปลายทาง
         ๘.๒ การเรียกใช้บริการเทเลกซ์ไม่จำเป็นต้องมีผู้รับปลายทางเหมือนโทรศัพท์ ซึ่งช่วยแก้ปัญหาเรื่องเวลาของแต่ละประเทศ เนื่องจากเครื่อง
เทเลกซ์ปลายทางจะตอบรับรหัสประจำเครื่องของผู้ส่งและรับข้อความที่ส่งแล้วถูกสั่งพิมพ์บนเครื่องด้วยระบบอัตโนมัติ
         ๘.๓ บริการเทเลกซ์ใช้การติดต่อด้วยการพิมพ์ข้อความทำให้มีหลักฐานอ้างอิงทั้งด้านผู้ส่งและผู้รับ
       ๘.๔ การติดต่อในเชิงธุรกิจด้วยบริการเทเลกซ์จะช่วยให้การสื่อสารทั้งทางผู้ส่งและผู้รับมีความถูกต้อง เนื่องจากลักษณะการติดต่อจะเป็นทางการ โดยใช้การพิมพ์ข้อความแทนการพูด [๒]
        ถึงแม้ว่าการส่งข้อความด้วยเทเลกซ์จะมีข้อดีดังที่กล่าวมาข้างต้น แต่เมื่อมีเทคโนโลยีที่ทันสมัยเกิดขึ้น เช่น โทรสาร อินเทอร์เน็ต ที่สามารถรับส่งข้อมูลได้รวดเร็วและครอบคลุมความต้องการของผู้ใช้งานมากกว่า จึงทำให้การรับส่งข้อมูลด้วยเทเลกซ์มีจำนวนลดลง
 

       เหตุการณ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับเทเลกซ์ของประเทศไทย แสดงดังตารางที่ ๙.๑

            ตารางที่ ๙.๑ เหตุการณ์สำคัญเกี่ยวกับเทเลกซ์