ระบบบอกตำแหน่งบนโลกหรือจีพีเอส (Global Positioning Systems: GPS) เพื่อการนำหน (Navigation) เริ่มนำมาใช้ตั้งแต่ปี ค.ศ. 1990 (พ.ศ. ๒๕๓๓) โดยหลักการทำงานของจีพีเอสในการกำหนดตำแหน่งจะคล้ายกับการกำหนดที่ตั้งโดยการใช้เข็มทิศในการเล็งสกัดกลับ แต่ในระบบจีพีเอสใช้สัญญาณส่งจากดาวเทียม ๒ ดวงไปยังเครื่องรับสัญญาณเช่นเดียวกับการเล็งสกัดกลับโดยเข็มทิศไปยังภูมิประเทศและใช้สัญญาณจากดาวเทียมดวงที่ ๓ ในการเพิ่มความถูกต้องของการกำหนดพิกัดที่ตั้ง ซึ่งการนำระบบจีพีเอสและระบบดาวเทียมมาใช้สำหรับการสำรวจและการแผนที่นั้นเริ่มต้นโดยกรมแผนที่ทหารโดยใช้ในการสร้างโครงข่ายจุดควบคุมเพื่อการแผนที่และได้ดำเนินการมาอย่างต่อเนื่องโดยอาศัยเทคนิคการรังวัดแบบสถิต (Static Survey) ส่วนเทคนิดการรังวัดแบบจลน์ (Kinematics Survey) กรมโยธาธิการและผังเมืองได้ดำเนินการจัดตั้งสถานีแม่ข่ายจีพีเอสตามเมืองใหญ่ทั่วประเทศไทยเพื่อทำการกระจายคลื่นสัญญาณ ในการปรับแก้เพิ่มความถูกต้องในการกำหนดที่ตั้ง ระบบจีพีเอสเมื่อถูกรวมเข้ากับเทคโนโลยีสารสนเทศ และกลายเป็นสิ่งจำเป็นของชีวิตประจำวัน
 

        In aspect of navigation purpose, GPS or Global Positioning System becomes commonplace and user-friendly for all. The principle of GPS for positioning is like compass back-azimuth techniques but instead compass direction sighting to two or three key terrains, from the space, 2 of 24 satellites emit signals to a receiver for positioning and other implements accuracy of receiver position. Generally, there are two types of receivers: navigation and surveying purposes. Two techniques of measurement are conducted: kinematics and static techniques. In Thailand GPS and another Satellite Positioning Systems, however, for surveying and mapping have been operated
since 1960. The Royal Thai Survey Department is the initiators of GPS operation for such purpose as construction and extension of national mapping ground control-point network by using static measurement techniques. This activity has been operated annually. For the kinematics measurement techniques, the department of city planning and public work installed the GPS-based station for correction signals broadcasting purpose throughout Thailand. Finally, GPS is integrated with IT technology and becomes a necessary part of daily life activities.

        ระบบดาวเทียมจีพีเอส พัฒนาเป็นครั้งแรกโดยกระทรวงกลาโหม ประเทศสหรัฐอเมริกา เพื่อใช้เป็นระบบการค้นหาตำแหน่งและนำทางด้วยดาวเทียมโดยประกอบด้วยดาวเทียมจำนวน ๒๔ ดวง ที่โคจรรอบโลกวันละ ๒ รอบ ทำให้เครื่องรับสัญญาณมองเห็นดาวเทียมไม่น้อยกว่าสี่ดวงบนท้องฟ้าในทุกตำแหน่งบนพื้นผิวโลก เป็นผลทำให้สามารถนำข้อมูลการรับสัญญาณ GPS ไปคำนวณหาตำแหน่งได้ตลอดเวลา (๒๔ ชั่วโมง) ในทุกสภาพอากาศและทุกแห่งบนพื้นผิวโลกหรือที่ระดับเหนือขึ้นไปโดยอัตโนมัติในระดับความถูกต้องตั้งแต่เซนติเมตรถึง ๒๐ เมตร ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับคุณภาพของเครื่องรับสัญญาณและวิธีการรังวัดโดยวงโคจรของระบบดาวเทียมจีพีเอส แสดงดังรูปที่ ๔.๑

        ในปี พ.ศ. ๒๕๓๓ กรมแผนที่ทหาร กองบัญชาการทหารสูงสุดได้นำระบบ GPS แบบเครื่องรังวัดมาใช้ในการสร้าง และขยายโครงข่ายหมุดหลักฐานการแผนที่ (National Mapping control network) ที่ความถูกต้องตำแหน่งสูงมาก (Position accuracy) เพื่อทดแทนวิธีการสำรวจแบบเดิม เช่น วิธีการสามเหลี่ยมหรือการรังวัดระบบดาวเทียมทรานซิส (Transit) เป็นต้น เนื่องจากปัญหาการสิ้นเปลืองทรัพยากรประกอบกับการดำเนินการอย่างต่อเนื่องโดยอาศัยเทคนิคการรังวัดแบบสถิตสำหรับการสร้างและขยายโครงการจุดควบคุมการแผนที่ชั้นที่ ๑ ที่ต้องการความถูกต้องทางตำแหน่งสูงและการรังวัดแบบสถิตเร็วสำหรับภารกิจในการสร้างจุดบังคับรูปถ่ายทางอากาศนอกจากนี้ยังประยุกต์งานการสำรวจโดยใช้การรังวัดด้วยระบบดาวเทียม GPS เพื่อจุดประสงค์อื่น เช่น การใช้การรังวัดด้วยระบบดาวเทียม GPS ในการสร้างระบบนำร่องอากาศยานของสนามบินสุวรรณภูมิ เป็นต้น โดยโครงข่ายจีพีเอส (GPS)        ในประเทศไทย ณ ปี พ.ศ. ๒๕๔๕ แสดงดังรูปที่ ๕.๑

         สำหรับการปฏิบัติงานในการรังวัดตำแหน่งโดยระบบดาวเทียม GPS ของกรมแผนที่ทหารมีลำดับการปฏิบัติ ดังนี้

        ก) มีการวางแผนงานและเตรียมการ ในสำนักงาน
        ข) การตรวจสอบภูมิประเทศและติดต่อประสานงานกับส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง
        ค) การออกแบบโครงข่ายหมุดหลักฐานและสร้างหมุดหลักฐานประกอบกับการกำหนดชื่อพร้อมหมายเลขหมุดหลักฐาน
        ง) การวางแผนคาบการทำงาน
        จ) การรังวัดสัญญาณดาวเทียม GPS ในสนาม
        ฉ) จัดทำแผนผังแสดงรายละเอียดประกอบหมุดหลักฐาน

        กรมแผนที่ได้ดำเนินการโยงยึดหมุดหลักฐานการแผนที่ของหน่วยต่างๆ เช่น กรมโยธาธิการและผังแผงเมือง กรมที่ดินหรือสำนักการปฏิบัติรูปที่ดินเพื่อการเกษตร เป็นต้น ด้วยการรังวัดค่าพิกัดตำแหน่งด้วยระบบดาวเทียม GPS ซึ่งทำให้เกิดผลทางอ้อม คือ การตรวจความถูกต้องและเพิ่มความน่าเชื่อของหมุดดังกล่าว ประกอบกับเป็นการลดค่าใช้จ่าย ในการจัดสร้างหมุดหลักฐาน โดยกรมแผนที่ทหาร ซึ่งเรียกกระบวนการนี้ว่า “ การผสานโครงข่ายหมุด
หลักฐานดาวเทียม GPS”นอกจากนี้กรมแผนที่ทหารได้ประยุกต์การรังวัดด้วยระบบดาวเทียม GPSในการใช้ติดตามการเคลื่อนตัวของเปลือกโลกในแต่ละปี 
 

        กรมโยธาธิการและผังเมืองได้ให้บริการข้อมูลสถานีโครงข่ายหลัก (Base Station) เพื่อการกำหนดตำแหน่งแบบ DGPS (Differential GPS) ที่มีความถูกต้อง ๑-๓ เมตร โดยมีสถานีโครงข่ายหลักจำนวน ๑๑ สถานี [๑] ซึ่งตั้งอยู่ ณ กรุงเทพมหานคร (กรมโยธาธิการและผังเมือง ถนนพระราม ๙) จังหวัดเชียงใหม่ อุตรดิตถ์ นครสวรรค์ นครราชสีมา อุดรธานี อำนาจเจริญ ชลบุรี ประจวบคีรีขันธ์ สุราษฎร์ธานี และจังหวัดสงขลา ต่อมาช่วงประมาณปี พ.ศ. ๒๕๓๓ (ค.ศ. 1990) เทคโนโลยี GPS ในต่างประเทศได้มีการพัฒนาการให้บริการโครงข่ายหลัก (Base Station) โดยสามารถให้บริการในระบบผ่านเว็ปทางอินเทอร์เน็ต (Web Based) และการให้บริการแบบเวลาจริง (Real Time) ซึ่งจากแผนแม่บทของ ICT (พ.ศ. ๒๕๔๗-๒๕๔๙) กรมโยธาธิการและผังเมืองจึงได้กำหนดแผนการปรับปรุงประสิทธิภาพการสำรวจข้อมูลกายภาพสารสนเทศทางภูมิศาสตร์(GIS) เพื่อให้สามารถบริการการหาค่าพิกัดตำแหน่งแบบ DGPS (Differential GPS)ได้ไม่น้อยกว่าร้อยละ ๙๐ ของพื้นที่ประเทศไทยตลอดเวลา ๒๔ ชั่วโมง ในระบบ Web based ซึ่งสามารถให้บริการข้อมูล GPS ประมวลผลค่าพิกัดตำแหน่งผ่านระบบอินเทอร์เน็ตได้ และการให้บริการหาค่าตำแหน่งแบบ RTK (Real-time Kinematics) โดยระบบวิทยุและ GPS ได้รวมทั้งสามารถเก็บรวบรวมข้อมูลอุตุนิยมวิทยาพร้อมข้อมูล GPS สำหรับนำมาศึกษาวิจัยงานด้านการสำรวจแผนที่ เช่น การเคลื่อนตัวของเปลือกโลก การเปลี่ยนแปลงทางตำแหน่งอันเนื่องมาจากผลกระทบแผ่นดินไหวและสึนามิเป็นต้น นอกจากนี้ยังเป็นการสอดคล้องกับร่างแผนแม่บทภูมิสารสนเทศแห่งชาติในยุทธศาสตร์การพัฒนาสถานีฐาน เพื่อการกำหนดตำแหน่งด้วยดาวเทียม GPS ซึ่งกรมโยธาธิการ และผังเมืองเป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบ

        ตาราง ๗.๑ แสดงลำดับเหตุการณ์สำคัญที่เกี่ยวข้องกับการรังวัดดาวเทียมจีพีเอส (GPS) เพื่อการสำรวจทางการแผนที่

                     ตารางที่ ๗.๑ การนำเสนอลำดับเหตุการณ์สำคัญ

[๑] กรมโยธิการและผังเมือง, “การให้บริการข้อมูลสถานีโครงข่ายหลัก (Base Station),” เอกสารเผยแพร่ กรมโยธิการและผังเมือง, กรุงเทพมหานคร๒๕๕๐.

[๒] ศรายุทธ อยู่สำราญ, “การสำรวจด้วยดาวเทียม,” เอกสารประกอบ คำบรรยายหลักสูตรชั้น นายพัน เหล่าทหารแผนที่ รุ่นที่ ๑๓ โรงเรียนแผนที่กรม
แผนที่ทหาร, ๒๕๔๘.