จากเหตุการณ์อุบัติภัยทางทะเลต่างๆรวมถึงกรณีเรือไททานิคอัปปางในปี พ.ศ.๒๔๘๒ (ค.ศ.1939) มีผู้เสียชีวิตเป็นจำนวนมาก ทำให้องค์กรต่างๆตระหนักในเรื่องความปลอดภัยทางทะเล จึงได้ร่วมกันจัดตั้งอนุสัญญาว่าด้วยความปลอดภัยทางทะเลหรือโซลาส(Safety of Life at Sea: SOLAS) ขึ้น โดยได้ก่อตั้งองค์กรทางทะเลของโลกหรือไอเอ็มโอเพื่อทำหน้าที่รับผิดชอบในเรื่องการจัดทำอนุสัญญาโซลาสนี้ ต่อมาได้มีการพัฒนาระบบการเตือนภัยโดยการนำเอาเทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพสูง เช่น ระบบดีเอสซี ระบบการติดต่อวิทยุผ่านดาวเทียม มาใช้เกิดเป็นระบบการสื่อสารเพื่อการแจ้งภัยและความปลอดภัยทางทะเล หรือจีเอ็มดีเอสเอสที่มีความปลอดภัยสูงขึ้น ซึ่งประกอบไปด้วยระบบการสื่อสารภาคพื้นดิน และระบบการสื่อสารผ่านดาวเทียมทำงานร่วมกับอุปกรณ์ค้นหาตำแหน่งเรือซึ่งถูกกำหนดให้ติดตั้งอยู่บนเรือทุกลำ โดยแบ่งพื้นที่การสื่อสารออกเป็นสี่พื้นที่ ครอบคลุมพื้นที่ทะเลทั่วโลก ทำให้การเดินเรือมีความปลอดภัยมากยิ่งขึ้น เนื่องจากเรือสามารถหลีกเลี่ยงอันตรายจากข่าวสารแจ้งเตือนภัยและได้รับการช่วยเหลือได้อย่างรวดเร็วเมื่อประสบภัย
 

          In order to prevent marine disaster, communication systems play a very important note to save human life / ship / properties during its journey in the sea. After the disaster of the Titanic in 1939, the SOLAS (Safety of Life at Sea) was then established (1941) to cooperative on these safety. Consequently, the international Maritime Organization (IMO) was formed to responsible for organizing and releasing safety rules for the marine safety. Later in 1988, with the assistant of the international Radio Consultative Committee (CCIR) / world Meteorological Organization (WMO) / international Hydrographic Organization (IHO) / INMARSAT and others, the GMMDS (Global Maritime Distress and Safety System) was then formed. Starting on February 1st of 1992. GMDSS was adopted and completed in seven years late with the compulsory to all about 300 Gross ton-ship (with assumption to war ship and some specialties ships)

        เทคโนโลยีการสื่อสารทำให้มนุษย์สามารถติดต่อกันได้อย่างรวดเร็ว เชื่อถือได้ มีความแม่นยำถูกต้องและประหยัดค่าใช้จ่าย โดยนำมาใช้ได้ทั้งทางอากาศ ทางบกและทางน้ำ สำหรับกิจการทางน้ำนั้นได้นำเทคโนโลยีการสื่อสารมาประยุกต์ใช้ให้สามารถสื่อสารกันได้อย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้นกับการช่วยเหลือผู้ประสบภัยทางทะเล เพื่อความปลอดภัยของคน เรือ ทรัพย์สินต่างๆ ที่อาจจะเกิดขึ้นได้ในระหว่างเดินทางหรือขนส่งทางทะเล

        ๓.๑ ประวัติการเกิดระบบการสื่อสารเพื่อการแจ้งเตือนภัยทางทะเล

       ปี พ.ศ.๒๔๘๒(ค.ศ.1939) เกิดอุบัติเหตุเรือไททานิค (Titanic) อับปางบริเวณตะวันออกของประเทศแคนาดา ในมหาสมุทรแอตแลนติก มีผู้เสียชีวิตกว่า ๑,๕๐๐ คน ส่งผลให้เกิดการประชุมระหว่างประเทศ ณ ประเทศอังกฤษ และจัดทำอนุสัญญาว่าด้วยความปลอดภัยแห่งชีวิตในทะเล หรือโซลาส (Safety of Life at Sea: SOLAS) ในปี พ.ศ.๒๔๘๔ (ค.ศ.1941) เพื่อหามาตรการป้องกัน ว่าด้วยอุปกรณ์ต่างๆด้านความปลอดภัยของเรือ และได้เห็นชอบให้จัดตั้งองค์กรผู้มีความชำนาญพิเศษของสหประชาชาติเรียกว่า องค์กรทางทะเลโลกหรือไอเอ็มโอ (International Maritime Organization: IMO) ในปี พ.ศ.๒๔๙๑ (ค.ศ.1948) [๑] โดยให้มีหน้าที่รับผิดชอบและมีบทบาทในเรื่องการจัดทำอนุสัญญาโซลาสให้กับรัฐภาคี ซึ่งในด้านการสื่อสารวิทยุคมนาคมได้ระบุไว้ในอนุสัญญาโซลาส พ.ศ.๒๕๑๗(ค.ศ.1974) แก้ไขปี พ.ศ.๒๕๒๑(ค.ศ.1978) [๑] กำหนดให้เรือโดยสารทุกขนาดและเรือสินค้าตั้งแต่ ๓๐๐–๑,๖๐๐ ตันกรอสส์ ต้องติดตั้งอุปกรณ์ระบบวิทยุโทรศัพท์ และต้องเฝ้าฟังความถี่สำหรับแจ้งภัยตลอดเวลา ในย่านความถี่สูงมากหรือวีเอชเอฟ (very high frequency: VHF) ๑๕๖.๘๐ เมกกะเฮิรตซ์(MHz) และความถี่ย่านปานกลางหรือเอ็มเอฟ(Medium frequency: MF) ๒,๑๘๒ กิโลเฮิรตซ์(kHz)   หากเรือสินค้าเกิน ๑,๖๐๐ ตันกรอสส์ จะต้องติดตั้งอุปกรณ์ระบบวิทยุโทรเลขและเฝ้าฟังความถี่สำหรับแจ้งภัย ๕๐๐ กิโลเฮิรตซ์ด้วย จากข้อกำหนดดังกล่าวมีข้อจำกัดในทางปฏิบัติ ทำให้ไม่สามารถช่วยเหลือผู้ประสบภัยได้ทันที เนื่องจาก การใช้คลื่นวิทยุย่านความถี่สูงมาก การแพร่กระจายของคลื่นเป็นเส้นตรง (Space wave) การเดินทางของคลื่นจึงหวังผลได้เพียงประมาณ ๕๐ไมล์ทะเลเท่านั้น เนื่องจากติดส่วนโค้งของโลกและข้อจำกัดของเสาอากาศของสถานีรับและสถานีส่ง ย่านความถี่ปานกลาง การแพร่กระจายของคลื่นไปตามผิวโลก (Ground wave) ระยะทางหวังผลได้ประมาณ ๒๐๐ ไมล์ทะเล ส่วนการใช้ระบบวิทยุโทรเลขต้องใช้พนักงานวิทยุที่มีความชำนาญพิเศษโดยเฉพาะรหัสมอร์ส(Morse Code) ในการเข้าและถอดรหัสซึ่งทำให้ระบบการสื่อสารตามอนุสัญญาโซลาสนี้ ไม่สามารถใช้งานได้อย่างมีประสิทธิภาพ

       ดังนั้นจึงมีการแก้ไขอนุสัญญาโซลาส ในปี พ.ศ.๒๕๓๑(ค.ศ.1988) โดยองค์กรทางทะเลโลกได้ศึกษาระบบการสื่อสารแจ้งภัยที่เหมาะสม ซึ่งได้รับการช่วยเหลือจากคณะกรรมาธิการที่ปรึกษาทางวิทยุ(International Radio Consultative Committee:CCIR) ของสหภาพโทรคมนาคมระหว่างประเทศ(International Telecommunication Union: ITU) องค์กรอุตุนิยมวิทยาโลก(World Meteorological Organization: WMO) องค์กรอุทกศาสตร์โลก(International Hydrographic Organization: IHO) องค์กรดาวเทียมทางทะเลระหว่างประเทศ (International Maritime Satellite Organisation: INMARSAT) และองค์กรที่เกี่ยวข้องอีกหลายองค์กร จึงได้พัฒนานำเทคโนโลยีที่ทันสมัยระบบดิจิทัลมาประยุกต์ใช้ในระบบแจ้งภัยและความปลอดภัยให้ครอบคลุมทั่วโลกโดยอัตโนมัติ โดยให้ชื่อระบบแจ้งภัยและความปลอดภัยทางทะเลของโลกนี้ว่าระบบจีเอ็มดีเอสเอส (Global Maritime Distress and Safety System:GMDSS)[๑] ซึ่งได้กำหนดไว้ในบทที่ ๔ ของอนุสัญญาโซลาสให้เริ่มมีผลบังคับใช้และติดตั้งระบบจีเอ็มดีเอสเอสตั้งแต่วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๕๓๕(ค.ศ.1992) และให้สมบูรณ์เสร็จสิ้นภายใน วันที่ ๑ กุมภาพันธ์ พ.ศ.๒๕๔๒ (ค.ศ.1999) รวมระยะเวลาเตรียมความพร้อม ๗ ปี โดยบังคับใช้กับเรือโดยสารทุกขนาดและเรือสินค้าตั้งแต่ ๓๐๐ ตันกรอสส์ขึ้นไป โดยยกเว้นให้กับเรือรบ เรือสำราญ ที่ไม่ได้ทำการค้า เรือทำด้วยไม้และไม่ใช้เครื่องจักรกลในการขับเคลื่อน และเรือประมง
 

         ขอบเขตพื้นฐานของการสื่อสารระบบจีเอ็มดีเอสเอส กำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบการค้นหาและกู้ภัย ให้ผู้มีหน้าที่บนฝั่งคอยตรวจตรา เฝ้าฟัง ประสานงานการช่วยเหลือให้กับหน่วยงานรับผิดชอบในเขตต่างๆทั่วโลก และทำหน้าที่กระจายข่าวสารเพื่อความปลอดภัย เช่น คำเตือนเกี่ยวกับการเดินเรือ ข่าวอุตุนิยมวิทยา ข่าวฉุกเฉินต่างๆที่เป็นประโยชน์แก่เรือเดินทะเล โดยแบ่งพื้นที่การสื่อสารในระบบจีเอ็มดีเอสเอสออกเป็น ๔ พื้นที่ [๑] อาศัยการแพร่กระจายของคลื่นวิทยุเป็นตัวกำหนดเพื่อให้เรือเดินทะเลได้ติดตั้งอุปกรณ์สื่อสารตามที่ได้จดทะเบียนเขตการเดินเรือไว้ได้อย่างเหมาะสมและประหยัด ดังนี้

        พื้นที่เอ ๑ (A1: Sea area 1) หมายถึงพื้นที่ในทะเลที่อยู่ในรัศมีของคลื่นวิทยุย่านความถี่สูงมากจากสถานีบนฝั่งประมาณ ๕๐ ไมล์ทะเล

        พื้นที่เอ ๒ (A2: Sea area 2) หมายถึงพื้นที่ในทะเลที่อยู่ในรัศมีของคลื่นวิทยุย่านความถี่ปานกลางจากสถานีบนฝั่งประมาณ ๑๐๐ - ๑๕๐ ไมล์ทะเล

        พื้นที่เอ ๓ (A3: Sea area 3) หมายถึงพื้นที่ในทะเลที่อยู่ในรัศมีของคลื่นวิทยุย่านความถี่สูง จากสถานีบนฝั่ง เกินกว่า ๑๕๐ ไมล์ทะเล และต้องอยู่ในรัศมีครอบคลุมของดาวเทียมทางทะเลระหว่างประเทศ ระหว่างเส้นละติจูด (Latitude) ๗๖ องศาเหนือ ถึงเส้นละติจูด ๗๖องศาใต้

        พื้นที่เอ ๔ (A4: Sea area 4) หมายถึงพื้นที่ที่อยู่นอกเหนือพื้นที่เอ ๑ พื้นที่เอ ๒ และพื้นที่เอ ๓ ซึ่งก็คือบริเวณขั้วโลกเหนือและขั้วโลกใต้ ดังรูปที่ ๕.๑

         การสื่อสารในระบบจีเอ็มดีเอสเอส มีลักษณะการทำงานหลัก ๆ ดังนี้

         ๗.๑ การส่งสัญญาณขอความช่วยเหลือ (Alerting)

         การส่งสัญญาณด้วยการสื่อสารระบบใดๆในระยะไกลไปยังศูนย์ประสานงานช่วยเหลือผู้ประสบภัย ผ่านสถานีบนฝั่ง(Coast Radio Station) เพื่อให้ได้ทราบถึงผู้ประสบภัย(Identification) ตำแหน่งของผู้ประสบภัย (Position) และเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น (Nature of Distress)

         ๗.๒ การสื่อสารของหน่วยค้นหาและกู้ภัย (SAR Co-ordinating)

         การสื่อสารเรือหรืออากาศยาน ที่ได้รับมอบหมายให้ค้นหาผู้ประสบภัย เมื่อได้รับสัญญาณขอความช่วยเหลือตามอนุสัญญาการค้นหาและช่วยเหลือผู้ประสบภัย

         ๗.๓ การใช้อุปกรณ์สื่อสาร (On – Screen Communication)

         การใช้อุปกรณ์สื่อสารในย่านความถี่ปานกลางและความถี่สูงมากของหน่วยค้นหาและกู้ภัยเพื่อใช้ติดต่อกับผู้ประสบภัย

         ๗.๔ การบอกตำแหน่ง (Locating)

         การสื่อสารเพื่อบอกตำแหน่งเมื่อประสบภัย เพื่อให้ผู้ที่ค้นหาได้ทราบตำแหน่งเพื่อที่จะค้นหาผู้รอดชีวิตได้รวดเร็วยิ่งขึ้น

         ๗.๕ การกระจายข่าวสารเพื่อความปลอดภัย (Maritime Safety Information)
 
         การกระจายข่าวสารเพื่อความปลอดภัยในการเดินเรือ ทางระบบเครื่องรับข่าวในระบบโทรพิมพ์ ความถี่ ๕๑๘ กิโลเฮิรตซ์ ระบบส่งข้อความโทรเลขผ่านคลื่นวิทยุ (Radiotelex) และระบบดาวเทียมอินมาร์แซทเครือข่ายเพื่อความปลอดภัย (SafetyNet)

         ๗.๖ การสื่อสารทั่วไป (General Communication)
 
         การสื่อสารระหว่างสถานีเรือและสถานีบนฝั่ง ในด้านธุรกิจและอื่นๆ

         ๗.๗ การสื่อสารระหว่างสถานีเรือ (Bridge to Bridge)

         การสื่อสารระหว่างสถานีเรือด้วยกันเพื่อความปลอดภัยในการเดินเรือ

         ระบบจีเอ็มดีเอสเอส จะมีหมายเลขรหัสประจำสถานี ( Maritime Mobile Service Identity ) ประกอบด้วยตัวเลข ๙ ตัว ซึ่งจะมีหน่วยงาน  ในแต่ละ
ประเทศเป็นผู้กำหนดรหัสให้เป็นไปตามข้อบังคับวิทยุสากล
 

          วิวัฒนาการระบบการสื่อสารเพื่อการแจ้งเตือนภัยของโลกแสดงดังตารางที่ ๘.๑

          ตารางที่ ๘.๑ การเกิดระบบการสื่อสารเพื่อการแจ้งเตือนภัยของโลก

[๑] Tor R. Kristence, An Introduction to GMDSS. Norway: POSEIDON, 2006.